Milieu en Duurzaamheid

1. Inleiding

Een van de doelen van Samen Berkum is te komen tot een Duurzaam Berkum.

Hiervoor is een regiegroep opgezet, genoemd “Milieu en Duurzaamheid Berkum”, waarin deelnemen:
- namens Berkumstede: Henk Spaan
- namens de Wijkvereniging Berkum: Reina Storms
- namens de woningbouwvereniging Delta Wonen: Joke Braam
De groep wordt op persoonlijke titel geleid door Ab Kasper

“Milieu en Duurzaamheid Berkum” (verder kortweg genoemd M&D)

2. Bijeenkomsten

De eerste bijeenkomst op 5 oktober 2010 was met name bedoeld als kennismaking met elkaar.
In de volgende bijeenkomsten is geprobeerd, enige focus te brengen in de aandachtsgebieden die we willen bestrijken.
Duurzaamheid is een breed begrip. Het varieert van het zoeken en installeren van duurzame energie (wind, zon, biomassa, etc) tot het verhogen van de leefbaarheid van een dorpsgemeenschap door het opzetten en in stand houden van voorzieningen als winkelcentra, bibliotheek, kulturhus, etc. Andere activiteiten die vallen onder het begrip “duurzaamheid” zijn alternatieve landbouwmethoden, veeteelt, overgang naar een vegetarische leefstijl, etc, etc.
Onder de noemer “milieu” worden activiteiten als recycling, actief beleid op het in stand houden van natuurgebieden, etc. geschaard.
We hebben besloten ons in eerste instantie te richten op het gebruik van duurzame energie en de vermindering van energiegebruik in het algemeen.

3. Onderwerpen

Op de dag van de duurzaamheid in het Ecodrome op 11 november 2010 is contact gelegd met Evertjan Hof, de projectleider van Duurzaam Hoonhorst. In Hoonhorst is al een aantal jaren geleden projecten gestart om te komen tot een meer duurzame dorpsgemeenschap. We kunnen veel leren van hun ervaringen en hebben daarom gevraagd ons eens bij te praten over hun ervaringen en projecten. Verder hebben we contact gelegd met wethouder Eric Dannenberg, die voor de gemeente Zwolle zowel buurtwethouder voor Berkum is als wethouder Duurzaamheid.

We hebben ons in februari 2011 laten informeren door Evertjan Hof en Antje Kingma van Duurzaam Hoonhorst zij gaven een presentatie van hun ervaringen en projecten. In die presentatie is gebleken dat Hoonhorst een veel bredere definitie van het begrip duurzaamheid hanteert dan de keuze die wij in eerste instant gemaakt hebben. In Hoonhorst worden ook zaken als de haalbaarheid van een Kulturhus concept, zorg voor senioren in het dorp, gezamenlijk gebruik van materialen zoals steigers, aanhangwagens, etc. meegenomen in het project.
Afgezien van de projecten waarmee Hoonhorst actief is, hebben we veel geleerd van hun aanpak en ervaringen.

4. Situatie in Berkum

We hebben besloten ons in eerste instantie te richten op het gebruik van duurzame energie en de vermindering van energiegebruik in het algemeen.
In Berkum is het gebruik van duurzame energie beperkt. Er zijn slechts enkele woningen die voorzien zijn van zonnepanelen of zonneboilers. Er is echter een hoge potentie voor het gebruik van zonne-energie. Veel woningen in Berkum zijn oost-west gebouwd. Zij hebben dus een dak dat op het zuiden is gericht. De meeste woningen hebben een hellend dak. Daarmee is een gunstige uitgangspositie aanwezig voor het gebruik van zonnepanelen.
De woningbouwvereniging Delta Wonen voort een actief beleid om de energiebehoefte van hun woningen te verlagen.
Er is een groot potentieel voor het verminderen van het energieverbruik in Berkum. De vraag is in hoeverre overschakeling naar meer duurzame vormen van energie ook leeft onder de bevolking. Alvorens grote projecten op te starten lijkt het mij zinnig om eerst de nodige energie te steken in het kweken van bewustwording en draagvlak voor duurzame energie.

5. Activiteiten en projecten om ons heen

We zitten in Berkum niet op een eiland. Om ons heen gebeurt heel veel op het gebied van overschakelen naar duurzaam energiegebruik.

• Initiatieven Gemeente Zwolle.
De gemeente Zwolle voert een actief duurzaamheidsbeleid. Daarnaast stimuleert de gemeente kleinschalige initiatieven uit de wijken door middel van het project “Premie op Aktie”.

Op de website van de gemeente is het volgende te lezen over de visie van het College van B en W op een duurzaam Zwolle:
Om richting te geven aan duurzaamheid en ter inspiratie aan iedereen die zich met duurzaamheid bezighoudt, heeft Zwolle vijf principes benoemd:
• Koester diversiteit. Niet alleen diversiteit in de natuur is nodig voor duurzaamheid. Ook sociale, ruimtelijke en economische diversiteit is een voorwaarde voor een balans tussen people, planet en profit. Want diversiteit versterkt en verrijkt.
• Duurzaamheid als leidend principe, als doel van ons handelen.
• Duurzaamheid is van en voor de stad. Duurzaamheid is van de hele gemeenschap want alleen samen bereiken we een langdurige balans.
• Benut lokale bronnen, niet alleen voor energie maar ook voor grondstoffen. Dit versterkt de lokale economie, levert koopkracht en betrokkenheid van bewoners op.
• Transitie en innovatie. Om bovenstaande principes te waarborgen is bij de gemeente en haar inwoners een denkomslag nodig. Daarbij zijn innovatieve ideeën voor toekomstige ontwikkelingen nodig.

Zwolle werkt samen met Energiewacht in een Servicepunt Energiebesparing (www.zwolle.nl/servicepuntduurzaamwonen) . Via dit Servicepunt kunnen adviezen worden ingewonnen over duurzaam wonen en (ver-)bouwen.

Verder wil de gemeente Zwolle het oprichten van twee buurtenergiebedrijven in de stad stimuleren en faciliteren. Zij gaat daarom op zoek naar sleutelfiguren die samen met andere partijen een dergelijk initiatief van de grond kunnen krijgen. Een buurtenergiebedrijf is een strategie om mensen en hun geld bij elkaar te brengen om gezamenlijk duurzame energie op te wekken en op deze wijze gezamenlijk op de energie te besparen. “Een buurtenergiebedrijf is voor 100 procent in handen van de bewoners en staat voor 100 procent in dienst van de gemeenschap. Als gemeente willen we geïnteresseerde bewoners en/of buurten helpen om zich te organiseren om met buurtenergie aan de slag te gaan”.
Voor het realiseren van twee buurtenergiebedrijven trekt de gemeente in 2011 € 21.100 uit. Dit bedrag wordt grotendeels gebruikt voor inhuren van deskundigen die de initiatieven stimuleren en faciliteren.

Ik heb de indruk dat de gemeente wel wil meewerken aan veel initiatieven, maar dat we zelf actief met voorstellen voor projecten moeten komen.
Er is veel particulier initiatief in Zwolle, waar de gemeente vermoedelijk (maar mij niet bekend, in hoeverre) actief in meewerkt.

Gerelateerde websites:
www.duurzaamzwolle.nl
www.duurzaamstadshagen.nl
www.mmwtzwolle.nl
www.stadscampingzwolle.nl

• Provincie Overijssel
De provincie Overijssel wil de duurzaamheid van de leefomgeving versterken. Daarmee wil zij voorzien in de behoeften van de huidige generatie zonder daarmee die van toekomstige generaties in gevaar te brengen.
- De provincie heeft in 2010 Hoonhorst als meest duurzame dorp uitverkozen. Hoonhorst heeft daarmee een vorstelijk budget in de wacht gesleept, waarmee allerlei nieuwe initiatieven kunnen worden opgestart.
In 2011 wordt weer een nieuwe uitverkiezing tot duurzaamste dorp georganiseerd. Tot nu toe hebben zich 11 gemeenschappen aangemeld, waaronder de Trapjeswijk in Zwolle.
- De provincie heeft een Subsidie regeling Duurzame energie en energiebesparing. In deze regeling kunnen projecten worden gesubsidieerd, die betrekking hebben op
• bio-energie;
• energiebesparing in industrie en bedrijven;
• energiebesparing in woningbouw en utiliteitsbouw;
• energie in land- en tuinbouw;
• energie en brandstoffen in de sector mobiliteit en transport
De regeling is opgezet als een ‘tendersysteem'. Dat houdt in dat alle aanvragen vóór een bepaald tijdstip moeten worden ingediend en gelijktijdig worden beoordeeld. Er wordt dan gekeken of ze voldoen aan de criteria van de regeling. De hoogst gerangschikte aanvragen worden vervolgens toegewezen voor zover het jaarlijks vast te stellen subsidieplafond dat toelaat.
De provincie kan in het kader van het tendersysteem subsidie verlenen voor:
• 1. Investeringsprojecten
• 2. Zonne-energieprojecten voor bedrijven of particulieren
• 3. Zonne-energieprojecten voor gemeenten
De inschrijving voor 2011 is op 1 maart gesloten. Het lijkt me nuttig om in de gaten te houden, of de regeling ook in 2012 weer wordt geopend.

• Initiatief in de Hoofdhof in Berkum
In de Hoofdhof is een initiatief opgestart om te zien of het dak van de kerk geschikt is voor de plaatsing van een grote hoeveelheid zonnepanelen. Een dergelijk project zou ongeveer € 100.000,00 moeten kosten. Er wordt gezocht naar financieringsmogelijkheden.

6. Activiteiten in Nederland

Er zijn in Nederland heel veel lokale initiatieven waar we wellicht iets van kunnen leren. De meeste van deze initiatieven hebben wel een website waarop hun doelstellingen worden omschreven. Een paar aansprekende voorbeelden, zonder de pretentie te hebben volledig te zijn:

- In de buurtschap Balinge in Drenthe is in 2006 een burgerinitiatief opgericht waarin burgers met elkaar bezig zijn te zoeken naar mogelijkheden om hun energieverbruik te verduurzamen. De Werkgroep Energie heeft op dit moment de volgende projecten lopen:
- Plaatsing van zonneboilers
- Aanschaf van digitale energiemeters om het energieverbruik van huishoudelijke apparaten zichtbaar te maken.
- Het vervangen van straatverlichting door LED verlichting.
- Het gebruik van infrarood camera’s om energielekken in woningen zichtbaar te maken

- In Diemen werkt een netwerk van Diemenaren aan het realiseren van de installatie van zonnepanelen. Op 14 mei a.s. zullen Diemenaren, die al zonnepanelen op hun huis hebben geïnstalleerd, hun huis openzetten voor belangstellenden om op die manier ervaringen uit te wisselen.

- Het opzetten van een lokaal duurzaam energiebedrijf (LDEB). Veel gemeenten in Nederland bestuderen de mogelijkheden om op lokale schaal energie op te wekken. Een snelle rondgang op het internet levert een lijst op van minstens 8 gemeenten (o.a. Meppel, Arnhem, Broekland, Apeldoorn) die studies verrichten naar bijvoorbeeld het gebruik van biomassa om lokaal energie op te wekken.
Er is een alliantie van een drietal bedrijven opgericht (http://www.lokaalduurzaamenergiebedrijf.nl/), die begeleiding bieden bij het opzetten van kleinschalige lokale energieopwekking. Dit is een ingewikkeld proces, zoals geschetst in onderstaand schema.

Daarnaast zijn er heel veel bedrijven die producten of diensten aanbieden op het gebied van duurzame energie. Een kleine bloemlezing van de websites waar interessante informatie te vinden is:
www.CompareMySolar.nl
Op de website Compare my solar kun je je eigen adres invoeren waarna je het energiepotentieel van je eigen “zonnedak” kunt berekenen.

www.ledlamp.nl
Deze website geeft de mogelijkheid om een vergelijking te maken tussen de huidige verlichtingsmogelijkheden (gloeilampen, spaarlampen, halogeen) met LED lampen.
www.milieucentraal.nl
De website van Milieucentraal geeft veel achtergrondinformatie over verschillende duurzame energiebronnen.
www.wijwillenzon.nl
Op deze website wordt de mogelijkheid geboden met veel deelnemers grootschalig tegen lage kosten zonepanelen aan te schaffen.

7. Voorwaarden voor een project Duurzaam Berkum

Zo te zien is er genoeg informatie voorhanden om allerlei initiatieven te ontplooien op het gebied van duurzame energie. Niet alles zal waarschijnlijk meteen voor Berkum haalbaar zijn. Projecten die in Berkum zouden kunnen worden ontwikkeld, zouden moeten voldoen aan een aantal essentiële voorwaarden:
• Het project moet kunnen rekenen op voldoende draagvlak onder de Berkumse bevolking.
• De resultaten van een project moeten meetbaar zijn.
• De looptijd van projecten moet beperkt zijn tot hooguit twee jaar.
• Er moet in Berkum voldoende potentie aanwezig zijn voor de begeleiding en uitvoering van de projecten. Het inschakelen van lokale expertise van installatiebedrijven ( bijv. Unica, Beltman, Jansen, etc), aannemers (Pellinkoft, Salverda), leveranciers (Takman, Doeland Goos, enz), financiële expertise van accountants, is van groot belang.
• De projecten moeten in ieder geval ook actief ondersteund worden door de deelnemers in Samen Berkum (wijkvereniging, Delta Wonen, etc)
• Een goede publicitaire begeleiding van de projecten door de wijkvereniging in combinatie met de lokale pers is belangrijk.
• De projecten moeten bij voorkeur ondersteund worden door de gemeente Zwolle.

8. Voorstellen voor mogelijke projecten in Berkum

Het voorstel is om met de duurzaamheidsprojecten op relatief kleine schaal te beginnen. Dat is organisatorisch redelijk makkelijk te regelen en levert onder de Berkumers in ieder geval draagvlak op voor een verder ontwikkeling.
Een lijstje van mogelijke projecten zou kunnen zijn:
• Nulmeting. Het is belangrijk, goed zicht te krijgen op het huidige energieverbruik in Berkum. Wellicht is via energiemaatschappijen, de gemeente en het CBS (?) informatie te krijgen? Op basis van de nulmeting kan het succes van toekomstige projecten worden gemeten. Een dergelijke nulmeting is in Hoonhorst uitgevoerd. Meer informatie is wellicht daar te verkrijgen.
• LEDs Go! Organiseer een actie om gloeilampen tegen korting om te wisselen tegen LED lampen. Doeland Goos zou hierbij een belangrijke rol kunnen vervullen. In Hoonhorst heeft men de introductie van LED lampen gedemonstreerd door op een festival een “huiskamer”in te richten in een container. In de huiskamer stond zowel conventionele verlichting (schemerlampen, etc) als LED verlichting. Via een schakelpaneel konden de verschillende lichtbronnen en hun energieverbruik met elkaar vergeleken worden.
• Organiseer een bespaarwedstrijd. Iedereen die deelneemt, geef aan het einde van het jaar zijn meterstanden door aan een wedstrijd comité. Daarbij moeten ook de meterstanden van een jaar geleden worden opgegeven. Degene die in een jaar de meeste besparing realiseert, wint een prijs.
• Energie uit biomassa. Inventariseer hoeveel groen en GFT afval Berkum aanlevert aan de ROVA en bezien in hoeverre de daaruit geleverde energie teruggeleverd kan worden aan Berkum.
• Openbare LED verlichting. Inventariseer samen met e gemeente in hoeverre de huidige straatverlichting kan worden vervangen door LED verlichting.
• Met z’n allen op de zon! Probeer te inventariseren in hoeverre een gezamenlijke inkoop en installatie van zonnepanelen of zonneboilers haalbaar is.
• Lokaal duurzaam energie bedrijf. Bekijk samen met de gemeente de mogelijkheid tot het opzetten van een LDEB. De gemeente heeft een potje voor het inschakelen van deskundigen.

Het lijstje met projecten is moeiteloos tot een veelheid daarvan aan te vullen. In de regiegroep moet daarom zorgvuldig worden gekeken naar de haalbaarheid en de wenselijkheid van de projecten.

9. Hoe verder?

De huidige regiegroep M&D Berkum is te klein om bovenstaande projecten zelf te initiëren en te beheren. Vergroting van de regiegroep met een aantal deskundigen en vrijwilligers is daarom noodzakelijk voordat we met concrete projecten aan de slag gaan. Daarnaast moet een goed lopend contact met de verantwoordelijke ambtenaren bij de gemeente worden opgezet.
In een aantal discussierondes met een groot aantal belanghebbenden zou de regiegroep M&D een definitieve vorm moeten krijgen. Daarna kan een uiteindelijke keus gemaakt worden met welke projecten we aanvangen en hoe ze worden georganiseerd.

Evenement & agenda

meer

Interesse?

Wil je meer weten over Samen Berkum, bijvoorbeeld om deel te nemen of een idee te opperen?

lees verder

Wij doen het samen!